Phân tích bài thơ Đập đá ở Côn Lôn của Phan Châu Trinh

08/11/2015 | 636 | Thanh Tâm | Văn 8

Phân tích bài thơ Đập đá ở Côn Lôn của Phan Châu Trinh

 

Phan Châu Trinh ( 1872-1926), chiến sĩ cách mạng vĩ đại của dân tộc ta trong ba thập niên đầu thế kỉ 20. Ông còn để lại nhiều thơ văn thấm đượm tinh thần dân chủ và chứa chan tình yêu nước. Bài thơ “ Đập đá ở Côn Lôn” đã thể hiện khí phách hiên ngang bất khuất của người chiến sĩ cách mạng trong cảnh tù đày.

Bài thơ viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật, mang hàm nghĩ sâu sắc:

Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn
Lừng lẫy làm cho lở núi non
Xách búa đánh tan năm bảy đống
Ra tay đập bể mấy trăm hòn
Tháng ngày bao quản thân sành sỏi
Mứa nắng chi sờn dạ dắt son
Những kẻ vá trời khi lỡ bước
Gian nan chi kể việc con con.


Nhan đề bài thơ là “ Đập đá ở Côn Lôn” nói về cảnh lao động khổ sai của nhà thơ và các chiên sĩ yêu nước bị thực dân Pháp đày đọa tại nhà tù Côn Đảo. Năm 1908, sau vụ chống sưu thuế nổ ra ở Trung Kì, Phan Châu Trinh bị chính quyền thực dân bắt giam và đày ra Côn Đảo với cái án khổ sai chung thân.

Bốn câu đầu vừa tả thực cảnh đập đá,vừa bểu lộ một tâm thế, một ý chí. Chí nam nhi, chí làm trai coi việc “ đứng giữa đất Côn Lôn”, bị từ đày khổ sai là một thách thức nặng nề nhưng chẳng hề nao núng, vẫn “ lừng lẫy làm cho lở nói non”. Hai từ “ đứng giữa” biểu thị một tư thế hiên ngang, một tâm thế bất khuất trước uy vũ quân thù. Câu thơ thứ hai, nhất là cụm từ “ làm cho lở núi non” thể hiện chí khí kiên cường trước” cảnh ngộ bị quân thì đày đọa.

Các vị ngữ : “ đánh tan” và “ đập bể” vừa tả thực sức mạnh đập đá “ năm bảy đống” và “ mấy trăm hòn”, đồng thời ngụ ý một quyết tâm, một ý chí căm thuf phá ta chốn ngục tù, lật đổ ách thống trị thực dân tàn bạo. Phép đối, cách dùng số từ, hàm súc, đa nghĩa làm nên giá trị nghệ thuật ở phần thực bài thơ :

Xách búa đánh tan năm bảy đống
Ra tay đập bể mấy trăm hòn


Hai câu 5,6 đối nhau rất chỉnh. Lấy thời gian bị cầm tù “ tháng ngày” đối với gian nan thử thách “ mưa nắng”; lấy thân dày dạn phong trần “ thân sành sỏi” đối với tinh thần cứng cỏi trung kiên “ dạ sắt son”. Tất cả đã làm hiện lên hình ảnh một chiến sĩ cách mạng có tâm hồn và khí phách cao đẹp. “ Thân sành sỏi” và “ dạ sắt son” là hai hình ảnh ẩn dụ nói lên một cách hàm súc và hình tượng phẩm chất cách mang của nhà thơ :

Tháng ngày bao quản thân sành sỏi
Mưa nắng chi sờn dạ dắt son


Các từ ngữ “ bao quản” và “ chi sờn” biểu thị một thái độ sẵn sang chấp nhận, một quyết tâm dám thách thức với bạo lực quan thù. Tinh thần ấy,ta bắt gặp nhiều trong “Nhật kí trong tù” của Hồ Chí Minh hơn 30 năm sau:

Kiên trì và nhẫn nại
KHông chịu lùi một phân
Vật chất tuy đau khổ
Không nao núng tinh thần.
- Bốn tháng rồi-


Hai câu kết thể hiện bản lĩnh phi thường của những người có chí lớn, mưu đồ đại sự mà không thành. Đó là những anh hùng thất thế mà vẫn hiên ngang, coi chuyện tù đày , gian nan chỉ là “ việc con con’ không đáng kể, khong đáng nói, Câu kết toát lên một phong thái ung dung tự tại, rất ngạo nghễ của nhà chiến sĩ:

Những kẻ vá trời khi lỡ bước
Gian nan chi kể việc con con


“ Đập đá ở Côn Lôn” tiêu biểu cho thơ ca viết trong nàh tù thực dân của cách chiến sĩ yêu nước và cách mạng đầu thế kỉ 20.Bài thơ có giọng điệu đĩnh đạc, hào hùng. Ngôn ngữ hàm súc, vừa bình dị vừa cổ kính trang trọng.

Người xưa thường lấy thơ để dãi bày cái tâm, để nói lên cái chí. Sẵn sang xả thân để cứu nước, sắt con thủy chung với dân tộc, bất khuất hiên ngang trước cảnh tù đày, đó là cái tâm, cái chí của Phan Châu Trinh thể hiện trong bài thơ “ Đập đá ở Côn Lôn” này. Cái tâm, cái chí của nhà cách mạng tiền bối là bài học lớn để chúng ta ngưỡng mộ và noi theo.